Januari

Van harte wensch ik je een heel goed nieuw jaar toe.
 
Ik schrijf hieronder enkele namen van schilders van wie ik bizonder veel houdt.
Scheffer, Delaroche, Hébert, Hamon.
Leys, Tissot, Lagye, Boughton, Millais, Thijs Maris, de Groux, de Braekeleer Jr.
Millet, Jules Breton, Feyen-Perrin, Eugène Feyen, Brion, Jundt, George Saal. Israels, Anker, Knaus, Vautier, Jourdan, Jalabert, Antigna, Compte-Calix, Rochussen, Meissonier, Zamacois, Madrazzo, Ziem, Boudin, Gerome, Fromentin, de Tournemine, Pasini.
Decamps, Bonnington, Diaz, Th. Rousseau, Troyon, Dupré, Paul Huet, Corot, Schreyer, Jacque, Otto Weber, Daubigny, Wahlberg, Bernier, Emile Breton, Chenu, Cesar de Cocq, Mlle Collart. Bodmer, Koekkoek, Schelfhout, Weissenbruch & last not least Maris & Mauve.

Maar ik zou zoo door kunnen gaan, ik weet niet hoe lang, & dan komen al de ouden nog & ik ben zeker ik verscheiden van de besten nieuwen heb overgeslagen.─
Blijf maar altijd veel wandelen & veel van de natuur houden, want dat is de ware manier om de kunst meer & meer te leeren begrijpen.─ De schilders begrijpen de natuur & hebben ze lief, & leeren ons zien.

Mij gaat het hier goed, ik heb een heerlijk te huis & het is mij een groot genot Londen & de Engelsche levensmanier & de Engelschen zelf te bekijken, & dan heb ik de natuur & de kunst & de poesie, & als dat nog niet genoeg is, wat zal dan genoeg zijn.─

28 december

Er is ook uit het hoogst mogelijk genomen artistiek oogpunt niets tegen te zeggen – menschen schilderen, dat was de oude italjaansche kunst, dat was Millet en dat is Breton.

De vraag is maar of men al dan niet de ziel of de kleeren tot zijn uitgangspunt neemt en of men den vorm laat dienen bij wijze van kapstok voor strikken & linten, dan wel of men den vorm beschouwe als middel om een impressie, een sentiment uit te drukken, dan wel of men modeleere om te modeleeren omdat ’t uit zich zelf zoo oneindig mooi is.– Het eerste alleen is vergankelijk en de twee laatsten zijn beiden hooge kunst.

14 december

Rubens maakt wel een sterken indruk op mij, ik vind zijn teekenen kolosaal goed, ik bedoel hier de teekening van koppen en handen op zich zelf.– Ik word geheel medegesleept door b.v. zijn manier om in een gezigt met veegen puur rood de trekken te teekenen of in de handen de vingers door soortgelijke veegen te modeleeren. Ik ga nog al eens naar ’t museum en zie dan naar weinig anders dan enkele koppen en handen van hem & Jordaens. Ik weet dat hij niet zoo intiem is als Hals en Rembr. maar het leeft zoo, die koppen op zich zelf. Waarschijnlijk kijk ik niet naar die welke ’t meest algemeen bewonderd worden. Ik zoek zulke brokken als b.v. die blonde koppen in Ste Therèse au purgatoire.

Ik ben ook juist ter wille van Rubens zoekende naar een blond model.

6 december

Overigens van uit een artistiek oogpunt is Millet Millet, Corot Corot, vast – als de zon zelf, in mijn oog.– Vijf jaar geleden dacht ik daar anders over, in zoover dat ik dacht Millet b.v. vast zou blijven, ZELFS in prijs, maar sedert – juist omdat ik zie Millet even zeer meestal glad verkeerd begrepen wordt nu hij minder verborgen is en meer onder de oogen komt in reproductie b.v. als toen hij versmaad werd – vrees ik hij iets buiten ’t publiek om zal blijven en – het is niet zeker zij die hem ’t best begrijpen later er zooveel geld voor zullen hoeven te geven als nu.

28 november

Zaturdag avond

Wilde U nog eenige impressies van Antwerpen schrijven.
Van morgen heb ik een heel echte wandeling gemaakt in den plasregen, een togt die ten doel had om mijn goed van het douanenkantoor te halen. de verschillende entrepots en hangars aan de kaaien zijn erg mooi.
Verscheiden keeren reeds ben ik op allerlei manieren langs die dokken & kaaien gewandeld. Vooral wanneer men uit ’t zand en de hei & de stilte van een boerendorp komt en lang niets anders dan in een stille omgeving is geweest, is het curieus als contrast. Het is een ondoorgrondelijken warboel.–
Een van de spreekwoorden van de Goncourt was “Japonaiserie for ever”.– Wel, die dokken zijn een fameuse Japonaiserie, grillig, eigenaardig, ongehoord – ten minste men kan ’t zoo zien.–
Ik zou er wel eens met U willen loopen om te weten of we ’t zelfde kijken.–
Men zou er alles kunnen maken, stadsgezigten – figuren van ’t meest uiteenloopend karakter – de schepen als hoofdzaak met water & lucht van fijn grijs – maar vooral – Japonaiseries.–

25 november

s’ morgens was het zoo mooi op den weg naar Turnham Green, de kastanjeboomen en helder blaauwe lucht en morgenzon weerkaatsten in het water van den Theems, het gras was zoo schitterend groen en overal in de ronde het gelui der kerkklokken. Den vorigen dag had ik een verren tocht naar Londen gehad, s’morgens 4 uur ging ik van hier, was om half 7 in Hydepark, daar lag de mist op het gras en vielen de bladeren van de boomen, in de verte zag men de lichten van de lantaarns schemeren die nog niet waren uitgedaan en de torens van Westminster Abbey en the House of Parliament en de zon ging rood op in den morgenmist – van daar naar White Chapel, dat arme gedeelte van Londen, toen naar Chancery Lane en Westminster.

24 November

Heden en gisteren teekende ik twee figuren van een oud man die met de elbogen op de knieen en ’t hoofd in de handen zit.

Wat is zoo’n ouden werkman in zijn gelapt bombazijnen pak met zijn kalen kop toch mooi.
Ik heb het boek van Zola, Pot bouille, uit. de krachtigste passage vind ik dat accouchement van die keukenmeid Adele (bretonne pouilleuse) op het donkere zolderkamertje. Josserand is ook weerga’s knap en met sentiment geteekend, de rest der figuren ook doch die twee somberen, Josserand met zijn adressen schrijven s’nachts en dat meidenkamertje, troffen me ’t meest.

Doch na het boek van Zola las ik Quatre vingt treize van V. Hugo eindelijk eens. Dat is geheel een ander terrein. Het is geschilderd, ik bedoel geschreven als Decamps of Jules Dupré, met expressies als in oude Ary Scheffers, b.v. le larmoyeur en le coupeur de nappe – of de figuren op den achtergrond van de Christus consolator. Ik zou U erg aanraden het eens te lezen indien ge ’t niet gelezen hebt want het sentiment waarin dit boek is geschreven wordt hoe langer hoe zeldzamer en onder het nieuwe zie ik niets dat edeler is. Werkelijk.
Het is makkelijker om te zeggen, zooals Mesdag van zeker sch^ij van Heyerdahl, in ’t sentiment van Murillo of Rembrandt gemaakt, dat hij van U niet wilde hebben, “o dat’s de oude manier, die hebben we niet noodig”, dan die oude manier door iets equivalents, laat staan iets beters te remplaceeren. En overmits velen zóó redeneeren als Mesdag in dezen tijd, zonder er verder over na te denken, kan ’t geen kwaad anderen eens nadenken of we wel in de wereld zijn om af te breken in plaats van voort te bouwen. Het woord “niet meer noodig”, wat is men er grif mee en wat is het een dom en leelijk woord. Andersen geeft het in zeker sprookje geloof ik niet een mensch doch een oud varken in den mond. Laat wie er mee kaatst den bal terug verwachten.

21 november

Heb jij de studies gezien die Bernard uit Bretagne heeft meegebracht? Gauguin heeft me er heel veel over verteld. Hij heeft er een die gewoonweg meesterlijk is. Ik geloof dat we Bernard een dienst bewijzen als we er een van hem kopen en dat hij het echt verdient.

Het weer is hier koud, maar je ziet niettemin heel mooie dingen. Gisteravond bijvoorbeeld een buitengewoon mooie zonsondergang in mysterieus bleekcitroengeel – daartegen Pruisisch blauwe cipressen, bomen met dorre bladeren in alle gebroken tinten; dat was heel opmerkelijk.

16 november

Dat teekeningetje van au charbonnage is waarlijk niet veel bijzonders maar waarom ik het zoo onwillekeurig maakte dat is daarom omdat men hier zoo veel van die menschen ziet die in de kolen werken en dat wel een eigenaardig volk is. Dit huiske staat niet ver van den trekweg, het is eigentlijk een klein estaminet aan de groote werkplaats vast alwaar de werklui in hun schofttijd hun brood komen eten & een glas bier drinken.

Reeds in der tijd in Engeland heb ik eens gesoliciteerd naar eene betrekking van evangelist onder de mijnwerkers in de steenkolen mijnen, toen sloeg men mijne vrage in den wind en zeide ik minstens 25 jaar moest zijn.

12 november

Ik heb nu onlangs, om het in mijn slaapkamer te hangen, een Herinnering aan de tuin in Etten geschilderd, hierbij een krabbel ervan. Het is  een vrij groot doek.

Nu wat de kleur betreft. Van de twee wandelaarsters draagt de jongste een sjaal in een groen-oranje Schotse ruit en een rode parasol. De oude vrouw draagt een violetblauwe, bijna zwarte sjaal. Maar een boeket met dahlia’s, sommige citroengeel, andere een mengeling van roze en wit, steekt af tegen deze donkere figuur. Achter hen enkele smaragdgroene ceder- of cipressenstruiken. Achter die cipressen is een glimp te zien van een veld met fletsgroene en rode kolen, dat omzoomd wordt door een rij witte bloemetjes.
Het zandpad is feloranje, het blad van de twee bloembedden met scharlakenrode geraniums heel groen. Ten slotte staat op de achtergrond een in het blauw geklede dienstmeid die bezig is met het verzorgen van planten boordevol met witte, roze, gele en vermiljoenrode bloemen.

Ik weet niet of je begrijpt dat je poëzie kunt maken door alleen maar de kleuren goed te schikken, zoals je iets troostends kunt zeggen in muziek. Zo ook moet het opzettelijke veelvoud van bizarre lijnen die over het hele schilderij slingeren, niet de tuin weergeven in zijn banale gelijkenis, maar ons hem schetsen als gezien in een droom, wel overeenkomstig het karakter, maar toch vreemder dan in werkelijkheid.

Nu heb ik ook een romanlezeres geschilderd.
Lang gitzwart haar, een groen bovenlijfje, wijnrode mouwen, zwarte rok, de achtergrond helemaal geel, boekenplanken met boeken. In de hand heeft zij een geel boek.
Dat was het voor vandaag.